Choć Rzym najczęściej kojarzy się z monumentalnymi ruinami, tętniącymi życiem placami czy imponującymi bazylikami, duża część jego historii kryje się także pod powierzchnią ziemi. To właśnie tam znajdują się rozległe nekropolie, które do dziś przypominają o pierwszych chrześcijanach i pozwalają zachować pamięć o ich dziedzictwie.
Katakumby Priscilli to jedno z tych mniej oczywistych miejsc, które można odkryć w Rzymie – a jednocześnie jedno z bardziej fascynujących. Choć często pozostają one w cieniu bardziej znanych nekropolii, kryją w sobie jedne z najstarszych przykładów sztuki chrześcijańskiej oraz bezcenne świadectwa początków tej religii. Położone przy Via Salaria Katakumby Priscilli trudno nazwać po prostu podziemnym cmentarzem, bo wielu widzi w nich raczej ukrytą pod ziemią, wyjątkową galerię starożytnej sztuki.
Początki Katakumb Priscilli
O wyjątkowości tego miejsca w dużej mierze decyduje jego wiek. Katakumby Priscilli powstały już w II wieku i należą do najstarszych w Rzymie. Ich nazwa, podobnie jak w przypadku Katakumb Domitylli, pochodzi od imienia właścicielki terenu, na którym powstała nekropolia. Szlachcianka podarowała swoją ziemię na potrzeby chrześcijańskich pochówków, a nazwanie katakumb jej imieniem było wyrazem wdzięczności i formą upamiętnienia jej gestu.
Dlaczego natomiast był to tak ważny dla chrześcijan dar? W początkach istnienia tej religii jej wyznawcy chcieli chować swoich zmarłych osobno, zgodnie z własnymi wierzeniami. Właśnie dlatego zaczęto tworzyć odosobnione, podziemne nekropolie, które z czasem rozrastały się w rozbudowane sieci korytarzy i nisz grobowych.
Katakumby Priscilli wyróżniały się szczególnie dużą liczbą pochówków — były jednym z najważniejszych miejsc spoczynku chrześcijan w Rzymie. Na przestrzeni następnych wieków w ich wnętrzu powstawały kolejne grobowce, sarkofagi oraz pomieszczenia o charakterze sakralnym. W III wieku i IV wieku miejsce to stało się szczególnie ważne dla wspólnoty chrześcijańskiej. Świadczy o tym choćby fakt, że pochowano tam nawet kilku papieży epoki starożytnej.
Nekropolia była aktywna prawdopodobnie do V wieku. Z czasem, tak samo jak inne katakumby, te także uległy zniszczeniu i padły ofiarą wielu grabieży. Przełom nastąpił w latach 50. XX wieku, kiedy przeprowadzono tam szeroko zakrojone prace konserwatorskie i renowacyjne. Dzięki nim udało się zabezpieczyć zarówno samą strukturę katakumb, jak i znajdujące się w nich zabytki, które dziś cieszą oczy wszystkich zwiedzających.
Katakumby Priscilli królową chrześcijańskich pochówków
Katakumby Priscilli były przede wszystkim miejscem pochówku zmarłych, ale pełniły również funkcję przestrzeni religijnej. We wczesnym chrześcijaństwie ogromne znaczenie miała pamięć o zmarłych oraz wiara w ich zmartwychwstanie, dlatego groby i nisze grobowe traktowano z dużym szacunkiem, a same katakumby stawały się często miejscami modlitwy. Zmarłych chowano w prostych niszach, zamykanych płytami, ale także w bardziej rozbudowanych grobowcach i sarkofagach. Z biegiem czasu powstawały tu także większe pomieszczenia, które mogły służyć jako miejsca spotkań wspólnoty.
Katakumby miały charakter labiryntu – sieci korytarzy ciągnących się pod ziemią. W tym przypadku było to ponad 13 km korytarzy na dwóch poziomach. Na tym terenie pochowano nie tysiące, a dziesiątki tysięcy chrześcijan. Szacuje się, że w podziemnych tunelach ukrytych jest 40 000 grobowców, w tym te należące do licznych męczenników, takich jak bracia Feliks i Filip oraz aż siedmiu papieży. Zresztą to właśnie ze względu na ogromną liczbę pochówków tym katakumbom nadano miano „Regina Catacumbarum”, czyli Królowej Katakumb.
Malowidła i sztuka w Katakumbach Priscilli
Jednym z elementów, które wyróżniają Katakumby Pryscylli, są malowidła ścienne i freski. To właśnie tutaj znajdują się jedne z najstarszych przedstawień związanych z chrześcijaństwem, datowane nawet na III wiek. Wiele z nich ukazuje motywy biblijne, zarówno ze starego testamentu, jak i nowego testamentu.
Ciężko jest przejść obojętnie obok fresków przedstawiających sceny takie jak wskrzeszenie Łazarza i powstanie Arki Noego czy symbolicznych motywów ryby, chleba czy gołębi. Do ważnych przedstawień zalicza się też często fresk „Fractio Panis”, przedstawiający grupę sprawującą Eucharystię oraz polemiczny „Cubicolo della velata” czyli przedstawienie ubranej w szaty liturgiczne kobiety. Te obrazy nie tylko zdobiły katakumby, ale również pełniły funkcję edukacyjną, opowiadając historie i przekazując treści religijne wiernym.
Do najcenniejszych dzieł sztuki tych katakumb zalicza się jednak szczególnie 2 miejsca. Pierwszym z nich jest tak zwana Kaplica Grecka, która wyróżnia się wyjątkowo dobrze zachowanymi malowidłami, w tym przedstawieniem trzech młodzieńców w piecu ognistym, które ma być symbolem odwagi w obliczu prześladowań i cudownego ocalenia. Drugim, tym najbardziej znanym skarbem jest natomiast prawdopodobnie najwcześniejszy wizerunek Maryi z Dzieciątkiem datowany na początek III wieku. Przedstawia on kobietę trzymającą dziecko, obok której znajduje się postać proroka wskazującego gwiazdę, który często identyfikowany jest z Balaamem ze Starego Testamentu.
Zwiedzanie Katakumb Priscilli
Jak w praktyce wygląda takie zejście pod ziemię i odkrywanie mniej znanej przeszłości Rzymu? To wyjątkowe doświadczenie to właściwie spacer trasą prowadzącą przez korytarze, nisze grobowe oraz pomieszczenia zdobione freskami. Zwiedzanie odbywa się wyłącznie z przewodnikiem, co pewnie nie każdemu przypadnie do gustu. Warto jednak spojrzeć na to z pozytywnej strony – lepszego sposobu na poznanie oraz zrozumienie dziejów i znaczenia tego miejsca chyba nie można sobie wyobrazić. Specjaliści od tego okresu historii Wiecznego Miasta nie pozwolą Wam opuścić katakumb bez rozwiania wszelkich kiełkujących w Waszych głowach wątpliwości.
Czas trwania takiej wizyty wynosi zazwyczaj około 45 minut. Podczas wycieczki przewodnik opowiada nie tylko o historii katakumb i ich architekturze. Poświęca też sporo czasu na opis znaczenia poszczególnych scen i malowideł. Warto pamiętać, że katakumby znajdują się pod ziemią, dlatego panuje tam niższa temperatura oraz ograniczone oświetlenie. Korytarze mogą być wąskie, a podłoże nierówne i śliskie, dlatego warto zadbać o wygodne obuwie. Weźcie też ze sobą jakąś kurtkę, nawet jeśli panująca na powierzchni temperatura zdecydowanie do tego zniechęca.
Jeśli chodzi o zakup biletów, najlepiej jest to zrobić drogą internetową. W ten sposób nie tylko rezerwujecie swoje miejsce, ale także dowiecie się o której godzinie odbywają się wycieczki w wybranym przez Was języku. Jeśli zdecydujecie się na rezerwację za pośrednictwem portalu GetYourGuide, możecie wybrać nie tylko zwiedzanie Katakumb Priscilli, ale także kompletne wycieczki, które przeprowadzą Was po wybranych punktach na rzymskiej mapie.
Katakumby Pryscylli a inne rzymskie nekropolie
Na tle innych rzymskich katakumb, Katakumby Priscilli wyróżniają się szczególnym charakterem. Nie tylko dlatego, że to jedno z najstarszych tego typu miejsc, ale także dlatego, że w przeciwieństwie do innych nekropolii, które skupiają się głównie na pochówkach męczenników, te oferują także szeroki obraz życia wspólnoty chrześcijańskiej.
Świetnym sposobem na zrozumienie w pełni funkcjonowania i znaczenia katakumb w rzymskim społeczeństwie będzie oczywiście połączenie wizyty w Katakumbach Priscilli ze spacerem po innych nekropoliach, takich jak Katakumby św. Kaliksta, Katakumby św. Sebastiana czy Katakumby Domitylli. Pamiętajcie jednak, że podczas gdy pozostałe popularne nekropolie znajdują się przy rzymskiej Via Appia, Katakumby Pryscylli mieszczą się po zupełnie przeciwnej stronie miasta i dzieli je ponad 10 km. Dobrze jest więc zorganizować te wizyty na dwa różne dni, a będąc w pobliżu Katakumb Priscilli sprawdzić inne zabytki północnego Rzymu, takie jak Ogrody Borghese czy Narodową Galerię Sztuki Współczesnej.
Informacje praktyczne
- Bilety wstępu do Katakumb Priscilli najlepiej kupić z wyprzedzeniem. Unikniesz wówczas stania w długiej kolejce oraz ominie Cię ryzyko, że wszystkie bilety zostały wyprzedane.
- Adres: Via Salaria, 430, 00199 Roma RM, Włochy
- Kup bilety na GetYourGuide
Najlepsze hotele w Rzymie
Rzym oferuje wiele wyjątkowych miejsc na nocleg. Oto kilka z najlepszych opcji zakwaterowania dostępnych w tym mieście:
- Hotel Quirinale – Elegancki hotel zlokalizowany przy Via Nazionale, oferujący klasycznie urządzone pokoje, restaurację oraz ogród. Goście cenią jego dogodną lokalizację w pobliżu Opery Rzymskiej i dworca Termini.
- The Hive Hotel – Nowoczesny hotel położony w centrum Rzymu, oferujący stylowe pokoje, taras na dachu oraz restaurację. Doceniany za nowoczesny design i bliskość do Koloseum oraz innych atrakcji turystycznych.
- Princeps Boutique Hotel – Hotel butikowy zlokalizowany w dzielnicy Monti, oferujący eleganckie pokoje z marmurowymi łazienkami oraz widokiem na Bazylikę Santa Maria Maggiore. Goście chwalą jego komfortowe warunki i dogodną lokalizację.
- Hotel Artemide – Luksusowy hotel położony przy Via Nazionale, oferujący nowoczesne pokoje, centrum spa oraz restaurację na dachu z panoramicznym widokiem na miasto. Doceniany za wysoki standard obsługi i centralną lokalizację.
- Hotel Nazionale – Historyczny hotel zlokalizowany przy Piazza Montecitorio, oferujący przestronne pokoje oraz elegancką restaurację. Goście cenią jego klasyczny wystrój i bliskość do Panteonu oraz innych zabytków.
Każdy z tych hoteli zapewnia wysoki standard obsługi oraz dogodne położenie. Rezerwując nocleg przez stronę Booking, możesz dodatkowo liczyć na atrakcyjne oferty i promocje.
