Palmy wzdłuż promenady, złote kopuły nad morzem i plątanina średniowiecznych zaułków. Jeden dzień wystarczy, żeby poczuć, za co pokochała to miejsce europejska arystokracja.
San Remo to elegancki kurort w zachodniej części włoskiej Ligurii, na Riwierze Kwiatowej, zaledwie kilkanaście kilometrów od granicy z Francją. Kojarzysz je pewnie z Festiwalem Piosenki Włoskiej, ale miasto ma znacznie więcej do zaoferowania. Znajdziesz tu średniowieczne wzgórze La Pigna, secesyjne kasyno, rosyjską cerkiew z kolorowymi kopułami i promenadę obsadzoną palmami. W tym artykule pokażę Ci, co zobaczyć w San Remo w jeden dzień, jak tu dojechać z Nicei lub Monako i gdzie przenocować, jeśli zechcesz zostać dłużej.
Hotele w San Remo
💰 Pensione Santachiara - Rodzinny pensjonat w centrum, blisko hali targowej i katedry San Siro.
🏨 Hotel Eletto - Hotel przy deptaku Corso Matteotti, trzy minuty spacerem od kasyna.
💎 Europa Palace - Elegancki hotel ze spa przy promenadzie Corso Imperatrice, tuż obok kasyna.
Gdzie leży San Remo i czy jeden dzień wystarczy?
San Remo leży nad Morzem Liguryjskim, w prowincji Imperia, mniej więcej w połowie drogi między Niceą a Alassio. Do francuskiej granicy w Ventimiglii masz stąd kilkanaście kilometrów, do Nicei około 60 km, a do Genui około 140 km. Po włosku nazwę miasta pisze się łącznie: Sanremo. Wywodzi się od pustelni świętego Romulusa (Sant’Eremo di San Romolo), a nie od legendarnego Remusa.
Centrum jest kompaktowe. Najważniejsze atrakcje miasta leżą w odległości spaceru od siebie, więc jeden pełny dzień wystarczy, żeby zobaczyć stare miasto, kasyno, cerkiew i promenadę. Właśnie dlatego San Remo to popularny cel jednodniowych wycieczek z Lazurowego Wybrzeża. Jeśli lubisz plażowanie albo chcesz przejechać się rowerem wzdłuż wybrzeża, zaplanuj nocleg i drugi dzień na spokojniejsze tempo.
Plan zwiedzania - co zobaczyć w San Remo w 1 dzień?
Zacznij rano od wzgórza La Pigna, zanim zrobi się gorąco. Wejdź do Sanktuarium Madonna della Costa i odpocznij w Ogrodach Królowej Heleny. Potem zejdź do katedry San Siro i dalej na Corso Matteotti, główny deptak z Teatrem Ariston.
Około południa zajrzyj do hali targowej Mercato Annonario albo na lunch w jednej z trattorii przy Piazza Bresca. Po południu zobacz kasyno, przejdź pod cerkiew Chrystusa Zbawiciela i ruszaj palmową promenadą Corso Imperatrice. Dzień zakończ przy Porto Vecchio, gdzie przy kolacji z owocami morza obejrzysz zachód słońca nad portem jachtowym.
La Pigna - stare miasto San Remo
La Pigna (tłum. Szyszka) to średniowieczne serce San Remo. Nazwę zawdzięcza kształtowi: domy wznoszą się na wzgórzu koncentrycznymi kręgami, jak łuski szyszki. Mieszkańcy budowali je tak w średniowieczu, żeby bronić się przed najazdami Saracenów i piratów. Do dziś to labirynt wąskich uliczek (caruggi), stromych schodów, ciemnych przejść pod łukami i mnóstwa maleńkich placyków.
Zwiedzanie najlepiej zacząć od bramy Porta Santo Stefano i iść pod górę bez mapy. Po drodze miniesz kościół San Sebastiano, Piazzetta dei Dolori i stare kamienice z suszącym się praniem. To zupełnie inny świat niż elegancki kurort na dole. Załóż wygodne buty z dobrą podeszwą, bo kamienne stopnie potrafią być śliskie.
Sanktuarium Madonna della Costa i Ogrody Królowej Heleny
Na wzgórzu Pigna, na samym szczycie, stoi Sanktuarium Madonna della Costa, jedno z symboli miasta. Pierwsza świątynia powstała tu w XIV wieku, a obecny wygląd z kopułą i barokowymi freskami kościół zyskał kilkaset lat później. W środku zobaczysz XV-wieczny obraz Madonny z Dzieciątkiem. Kopuła przez wieki służyła rybakom za punkt orientacyjny, gdy wracali z morza.
Tuż obok rozciągają się Giardini Regina Elena (tłum. Ogrody Królowej Heleny). To tarasowy park z palmami i ławkami, z którego masz najpiękniejszy widok na dachy La Pigny, port i zatokę. Usiądź tu na chwilę, zanim zaczniesz schodzić w stronę centrum.
Katedra San Siro - najstarszy kościół w San Remo
Katedra San Siro stoi u stóp starego miasta i jest najstarszym kościołem w San Remo. Romańską świątynię zbudowano w XII-XIII wieku na miejscu starszego kościoła. Katedra posiada trzy nawy, surowe kamienne wnętrze i dzwonnicę, którą widać z daleka. Przy wejściu zwróć uwagę na kamienne portale z płaskorzeźbami.
W środku panuje przyjemny chłód, więc to dobre miejsce na krótki odpoczynek w upalny dzień. Pamiętaj o stroju zakrywającym ramiona i kolana, jeśli chcesz wejść podczas nabożeństwa. Na placu przed katedrą znajdziesz kawiarnie z widokiem na fasadę.
Corso Matteotti i Teatr Ariston
Corso Giacomo Matteotti to główny deptak San Remo, zamknięty dla ruchu samochodowego. Ciągną się tu butiki, ekskluzywne sklepy, lodziarnie i kawiarnie z ogródkami. W chodnik wmurowano tablice z nazwiskami zwycięzców festiwalu, więc spacer zamienia się w małą lekcję historii włoskiej muzyki.
W połowie deptaka stoi Teatr Ariston. Z zewnątrz to dość skromny budynek kina i teatru, ale właśnie stąd corocznie transmitowany jest Festiwal Piosenki Włoskiej. Teatr Ariston gości festiwal od 1977 roku, a zdjęcie przy wejściu to obowiązkowy punkt dla fanów włoskiej piosenki.
Festiwal Piosenki Włoskiej w San Remo
Festiwal San Remo (Festival della Canzone Italiana, w skrócie Festival di Sanremo) to najważniejsze wydarzenie muzyczne we Włoszech. Początkowo festiwal odbywał się w kasynie. Pierwsza edycja w styczniu 1951 roku miała zaledwie trzech wykonawców. Dziś festiwal trwa kilka wieczorów w lutym, a transmisję ogląda w telewizji większość kraju.
Na tej scenie rodziły się przeboje znane na całym świecie. W 1958 roku wygrał tu Domenico Modugno z piosenką „Nel blu, dipinto di blu”, znaną jako „Volare”. Utwór podbił amerykańskie listy przebojów i zdobył pierwszą w historii nagrodę Grammy za nagranie roku. Festiwal był też inspiracją dla Konkursu Piosenki Eurowizji, a jego zwycięzca często reprezentuje Włochy w tym konkursie.
Jeśli chcesz przyjechać w czasie festiwalu, zarezerwuj nocleg z dużym wyprzedzeniem. W lutym miasto pęka w szwach od dziennikarzy, fanów, ekip telewizyjnych i turystów.
Zobacz dostępne noclegi w San Remo
Kasyno w San Remo
Casinò di Sanremo to jeden z najbardziej rozpoznawalnych budynków na Riwierze. Otwarto je w styczniu 1905 roku jako Kursaal, według projektu francuskiego architekta Eugène’a Ferreta. Biała fasada w stylu secesyjnym, z wieżyczkami i ozdobnymi balkonami, to esencja Belle Époque. Kasyno było jednym z miejsc, w których bawiła się europejska arystokracja zimująca na Riwierze.
Budynek mieści sale gier, restaurację i teatr, w którym odbywają się koncerty i spotkania kulturalne. Nawet jeśli nie grasz, warto zobaczyć elegancki hol i reprezentacyjne schody przed wejściem. Wieczorem fasada jest pięknie podświetlona, więc wróć tu po zmroku na zdjęcie.
Cerkiew Chrystusa Zbawiciela - rosyjskie kopuły i jeden z symboli miasta
Kilka minut spacerem od kasyna zobaczysz coś, czego raczej nie spodziewasz się w nadmorskim włoskim kurorcie. Cerkiew Chrystusa Zbawiciela, św. Katarzyny i św. Serafina z Sarowa ma pięć cebulastych kopuł zwieńczonych krzyżami. Jej powstanie wiąże się z pobytem carycy Marii Aleksandrowny, która spędziła tu zimę 1874 roku. Za nią przyjechała rosyjska arystokracja, a z czasem w mieście powstała spora rosyjska kolonia.
Cerkiew konsekrowano w 1913 roku. Wnętrze pozostało skromne i niedokończone, bo po rewolucji 1917 roku zabrakło pieniędzy na dalsze prace. W krypcie spoczywali członkowie czarnogórskiej rodziny królewskiej. Świątynia nadal służy prawosławnej wspólnocie, a jej złote i niebieskie kopuły na tle palm to jeden z najczęściej fotografowanych widoków w San Remo.
Corso Imperatrice i promenada nad morzem
Corso Imperatrice to najelegantsza promenada San Remo. Swoją nazwę zawdzięcza carycy Marii Aleksandrownej, która w 1874 roku podarowała miastu palmy rosnące do dziś wzdłuż deptaka. Spacer pod nimi, z morzem po jednej stronie i belle époque’owymi hotelami po drugiej, to kwintesencja Riwiery.
Promenada łączy się z nadmorską ścieżką pieszo-rowerową, więc możesz iść dalej wzdłuż wybrzeża tak długo, jak masz ochotę. Po drodze miniesz ławki z widokiem na morze, place zabaw i kioski z lodami. Dla dzieci to świetna okazja, żeby wyszaleć się po zwiedzaniu starego miasta.
Villa Nobel i Villa Ormond
Villa Nobel to rezydencja, w której ostatnie lata życia spędził Alfred Nobel, wynalazca dynamitu i fundator Nagrody Nobla. Kupił ją w 1891 roku, a zmarł tu w grudniu 1896 roku. Dziś w willi działa muzeum poświęcone jego życiu i wynalazkom, otoczone ogrodem z egzotycznymi roślinami. Muzeum ma ograniczone godziny otwarcia (zwykle od wtorku do piątku przed południem), więc sprawdź je przed wizytą.
Niedaleko leży Villa Ormond, otoczona jednym z najpiękniejszych parków w mieście. Pośród palm, starych drzew i rabat znajdziesz tu ogród japoński z mostkiem i oczkiem wodnym. Wstęp do parku jest bezpłatny, a cień drzew daje wytchnienie w upalne popołudnie.
Porto Vecchio, Forte di Santa Tecla i port jachtowy
Porto Vecchio (tłum. Stary Port) to miejsce, gdzie najlepiej poczujesz morski charakter San Remo. Kołyszą się tu łodzie rybackie, a obok, w nowoczesnym Portosole, cumują luksusowe jachty. Wokół portu działają restauracje z owocami morza, więc to dobre miejsce na kolację o zachodzie słońca.
Nad portem wznosi się Forte di Santa Tecla, twierdza zbudowana przez Genueńczyków w XVIII wieku, żeby trzymać w ryzach zbuntowane miasto. Przez lata służyła jako więzienie, a dziś organizuje się w niej wystawy i wydarzenia kulturalne. Z jej murów rozciąga się ładny widok na port i promenadę.
San Remo plaże - gdzie się wykąpać?
Plaże w San Remo są głównie żwirowe i kamieniste, a w centrum przeważają płatne kąpieliska (stabilimenti balneari) z leżakami, parasolami i barami. Wolne plaże (spiaggia libera) też się znajdzie, ale są mniejsze i latem szybko się zapełniają. Do kąpieli przydadzą Ci się buty do wody.
W zachodniej części miasta plaże są szersze, a część z nich ma nawieziony piasek i łagodne zejście do morza. Wzdłuż nich ciągną się plażowe bary i toalety, więc to dobry wybór na dzień z dziećmi. Jeśli marzysz o piaszczystych plażach, porównaj je też z plażami Lazurowego Wybrzeża po francuskiej stronie granicy.
Trasa rowerowa wzdłuż Riwiery Kwiatowej
Jedną z największych atrakcji San Remo jest ścieżka rowerowa Parku Przybrzeżnego Riwiery Kwiatowej (Pista Ciclabile del Parco Costiero Riviera dei Fiori). Trasa ma około 24 km i biegnie z Ospedaletti przez San Remo aż do San Lorenzo al Mare. Poprowadzono ją śladem dawnej linii kolejowej, która kiedyś ciągnęła się tuż nad morzem.
Ścieżka jest płaska, prowadzi przez stare tunele i mosty, a po drodze mija małe miasteczka i zatoczki. Rower lub hulajnogę wypożyczysz bez problemu w kilku punktach przy trasie. Wybierz się rano albo pod wieczór, bo w środku dnia latem bywa tu bardzo gorąco.
San Remo - miasto kwiatów
San Remo to stolica Riwiery Kwiatowej (Riviera dei Fiori). Łagodny klimat i osłonięte położenie sprawiają, że na wzgórzach wokół miasta od ponad stu lat uprawia się kwiaty na skalę przemysłową. Szklarnie na tarasach zobaczysz już z okna pociągu. Stąd trafiają róże, goździki i rośliny ozdobne na rynki całej Europy.
Kwiatową tradycję najlepiej poznasz wiosną. Pod koniec marca odbywa się Sanremo in Fiore, czyli parada platform udekorowanych tysiącami kwiatów, z orkiestrami i grupami folklorystycznymi. Tradycja kwiatowego korowodu sięga początku XX wieku i co roku przyciąga tłumy turystów.
Co zjeść w San Remo?
Kuchnia San Remo to klasyka Ligurii. Spróbuj sardenairy, czyli lokalnej odmiany pizzy z sosem pomidorowym, anchois, czosnkiem, oregano i oliwkami taggiasca. Zamów też pansotti, czyli pierożki z ricottą i ziołami podawane z sosem orzechowym, oraz trofie z pesto alla genovese. Do tego kieliszek białego wina Vermentino z pobliskich wzgórz.
Na zakupy spożywcze zajrzyj do hali targowej Mercato Annonario. Kupisz tu oliwę z oliwek taggiasca, suszone pomidory, sery i focaccię prosto z pieca. We wtorki i soboty przed południem na Piazza Eroi Sanremesi działa duży targ, na którym znajdziesz wszystko, od warzyw po ubrania.
Jak dojechać do San Remo?
Z Polski najwygodniej polecieć do Nicei. Lotnisko Nice Côte d’Azur jest najbliższym dużym portem lotniczym, około godziny jazdy samochodem od San Remo. Druga opcja to przylot do Genui, ale Nicea leży znacznie bliżej. Z Genui masz do San Remo około dwóch godzin drogi.
Z Nicei dojedziesz pociągiem w około 1-1,5 godziny, zwykle z przesiadką w Ventimiglii. Dworzec Sanremo leży pod ziemią, w długim tunelu, więc do wyjścia na powierzchnię prowadzą ruchome chodniki. Połączenia kolejowe i autobusowe sprawdzisz w wyszukiwarce Omio. Pociągiem dojedziesz też z Monako i Genui.
Jeśli chcesz zwiedzić przy okazji okoliczne miasteczka, najwygodniej podróżować wynajętym samochodem. Z Francji dojedziesz autostradą A8, która za granicą przechodzi w A10. Parkingi w centrum są płatne i w sezonie trudno o miejsce, więc wybierz hotel z parkingiem.
Wycieczki z San Remo i do San Remo
San Remo to popularny cel jednodniowych wycieczek z Nicei, Monako i Mentonu. Zorganizowane wyjazdy łączą zwykle San Remo z miasteczkiem Dolceacqua albo z targiem w Ventimiglii. To wygodna opcja, jeśli nie chcesz martwić się o pociągi i przesiadki.
Gdy San Remo jest Twoją bazą, w okolicy też nie zabraknie celów. W Dolceacqua zobaczysz kamienny most, który malował Claude Monet, i ruiny zamku Dorii. Bussana Vecchia to wioska zniszczona przez trzęsienie ziemi w 1887 roku, którą odrodzili artyści. Elegancka Bordighera leży kilka kilometrów na zachód. Po francuskiej stronie czekają Menton, Monako z dzielnicą Monte Carlo i Nicea.
Jeśli planujesz dłuższą podróż po regionie, zajrzyj do artykułów o Ligurii, Portofino i Cinque Terre. Na wschodzie wybrzeża znajdziesz też La Spezię, bramę do Pięciu Ziem.
Kiedy jechać do San Remo?
Dzięki położeniu między morzem a górami San Remo słynie z łagodnego, śródziemnomorskiego klimatu. Zimą temperatura w dzień często przekracza 12°C, a latem dochodzi do 28-30°C. Na zwiedzanie najlepsze są wiosna i wczesna jesień, gdy jest ciepło, ale bez tłumów.
Wybierz termin pod wydarzenia. W lutym odbywa się festiwal piosenki, a w marcu kolarski wyścig Mediolan-San Remo, zwany La Primavera (tłum. Wiosna), który startuje w Mediolanie. Pod koniec marca miasto obsypują kwiaty podczas Sanremo in Fiore. Na letnie wakacje nad morzem wybierz czerwiec lub wrzesień, gdy morze jest już ciepłe, a w hotelach łatwiej o wolny pokój.
Hotele w San Remo
San Remo ma bogatą bazę noclegową, od rodzinnych pensjonatów i apartamentów po luksusowe hotele przy promenadzie. Ceny są zwykle niższe niż w pobliskiej Nicei. Poniżej znajdziesz trzy sprawdzone propozycje w centrum, blisko deptaka, kasyna i morza.
💰 Pensione Santachiara
Mały rodzinny pensjonat przy Via Martiri della Libertà, kilka minut spacerem od hali targowej i katedry San Siro. Ma tylko kilka pokoi, w tym trzy- i czteroosobowe, więc sprawdzi się przy podróży z dziećmi lub w grupie znajomych. Śniadanie z lokalnymi produktami jest wliczone, a do dyspozycji gości jest taras i winda. Goście chwalą przede wszystkim serdeczną gospodynię i rodzinną atmosferę.
🏨 Hotel Eletto
Trzygwiazdkowy hotel przy deptaku Corso Matteotti, w samym sercu San Remo. Do kasyna dojdziesz w trzy minuty, a do Teatru Ariston w pięć. Na gości czeka bufet śniadaniowy, restauracja, bar i ogród, a przy Via Roma działa hotelowy parking. To dobry wybór, jeśli chcesz mieć sklepy, restauracje i promenadę na wyciągnięcie ręki.
💎 Europa Palace
Elegancki hotel przy Corso Imperatrice, dosłownie minutę od kasyna i kilka kroków od morza. Ma przestronne pokoje z balkonami, spa z sauną, łaźnią parową i wanną z hydromasażem oraz centrum fitness. Goście mogą korzystać z prywatnej plaży i dwóch restauracji, w tym jednej przy samym morzu. To propozycja dla tych, którzy chcą połączyć zwiedzanie z wypoczynkiem w stylu Riwiery.
