Cyprysy wzdłuż polnej drogi, kamienne wieże na horyzoncie i kieliszek czerwonego wina o zachodzie słońca. Ten region naprawdę wygląda tak jak na pocztówkach, a czasem nawet lepiej.
Toskania to jeden z najpiękniejszych regionów Włoch, który od wieków przyciąga artystów, pisarzy i podróżników z całego świata. Jej stolicą jest Florencja, kolebka renesansu, ale prawdziwa dusza Toskanii kryje się poza wielkimi miastami. Znajdziesz ją w średniowiecznych miasteczkach na szczytach wzgórz, w winnicach Chianti i w dolinie Val d’Orcia, gdzie każdy zakręt drogi odsłania nowy widok.
W tym artykule podpowiem Ci, co zobaczyć w Toskanii, które miasta i miasteczka warto odwiedzić i jak ułożyć plan zwiedzania na 7 dni. Znajdziesz tu też praktyczne wskazówki: kiedy jechać, jak się poruszać po regionie, co zjeść i gdzie zatrzymać się na noc. Tekst przyda się zarówno przy pierwszej podróży, jak i przy kolejnym powrocie do Toskanii.
Hotele w Toskanii
💰 Leon Bianco – Klimatyczny hotel przy Piazza della Cisterna w San Gimignano.
🏨 Palazzo Ravizza – Rodzinny hotel z ogrodem w historycznym centrum Sieny.
💎 Grand Hotel Continental Siena – Starhotels Collezione – Pięciogwiazdkowy hotel w pałacu, 250 m od Piazza del Campo.
Gdzie leży Toskania i z czego słynie?
Region leży w środkowych Włoszech, nad Morzem Liguryjskim i Tyrreńskim. Na północy Toskania graniczy z Ligurią i Emilią-Romanią, na wschodzie z Umbrią i Marche, a na południu z Lacjum. Północną granicę wyznaczają Apeniny Północne, a przez region płynie rzeka Arno, nad którą leżą Florencja i Piza.
To jednocześnie region administracyjny i dawna kraina historyczna. Przez wieki rządzili tu Etruskowie, potem Rzymianie, a w epoce renesansu ród Medyceuszy, który zamienił Florencję w artystyczną stolicę Europy. Region zajmuje około 23 tys. km² i ma ok. 3,6 mln mieszkańców.
Z czego słynie Toskania? Przede wszystkim ze sztuki renesansu, średniowiecznych miasteczek, wina i krajobrazów z falującymi wzgórzami. Na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO wpisano tu m.in. historyczne centra Florencji, Sieny, San Gimignano i Pienzy, Plac Cudów w Pizie, dolinę Val d’Orcia oraz wille i ogrody Medyceuszy. Do tego dochodzi wyśmienita kuchnia, którą Włosi uważają za jedną z najlepszych w kraju.
Toskania – co zobaczyć? Najpiękniejsze miasta i miasteczka
Lista najpiękniejszych miejsc w Toskanii jest długa, więc zacznij od klasyki. Większość najważniejszych atrakcji leży w trójkącie między Florencją, Pizą i Sieną, w odległości około godziny jazdy od siebie. Dzięki temu łatwo połączysz zwiedzanie miast z wypadami do toskańskich miasteczek i winnic.
Florencja – kolebka renesansu
Florencja jest stolicą regionu i punktem obowiązkowym każdej podróży do Toskanii. Zabytkowe centrum wpisane na listę UNESCO kryje dzieła, które znasz z podręczników historii sztuki. Zacznij od katedry Santa Maria del Fiore z kopułą Brunelleschiego, a potem przejdź na Piazza della Signoria (tłum. Plac Władzy), gdzie stoi Palazzo Vecchio.
Na miłośników sztuki czeka światowej sławy Galeria Uffizi z „Narodzinami Wenus” Botticellego oraz Galeria Akademii, w której stoi oryginał „Dawida” Michała Anioła. Po drugiej stronie rzeki Arno odwiedzisz Palazzo Pitti i Ogrody Boboli. Bilety do najpopularniejszych muzeów Florencji rezerwuj z wyprzedzeniem, bo w sezonie kolejki potrafią ciągnąć się przez całą ulicę.
Na Florencję zaplanuj co najmniej 2-3 dni. Szczegółowy plan zwiedzania znajdziesz w artykule Florencja w 3 dni. Miasto jest też najlepszą bazą wypadową do Chianti, Sieny i San Gimignano.
Piza i Plac Cudów
Piza kojarzy się przede wszystkim z Krzywą Wieżą, ale na Piazza dei Miracoli (tłum. Plac Cudów) czeka na Ciebie znacznie więcej. Obok słynnej dzwonnicy stoi romańska katedra, okrągłe baptysterium i monumentalny cmentarz Camposanto. Cały kompleks, nazywany też Campo dei Miracoli, trafił na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO w 1987 roku.
Na wejście na Krzywą Wieżę obowiązują bilety na konkretną godzinę, a liczba miejsc jest ograniczona. Po zwiedzaniu placu przejdź się nad rzekę Arno i zajrzyj na Piazza dei Cavalieri (tłum. Plac Rycerzy). Piza ma też lotnisko z połączeniami z Polski, więc często jest pierwszym przystankiem w Toskanii.
Lukka – miasto otoczone murami
Lukka to jedno z najprzyjemniejszych toskańskich miast, a przy tym mniej zatłoczone niż Florencja czy Piza. Jej historyczne centrum otaczają renesansowe mury obronne o długości ponad 4 km. Na ich szczycie biegnie aleja obsadzona drzewami, po której możesz przejść się pieszo albo przejechać rowerem.
W środku murów znajdziesz wąskie uliczki, romańskie kościoły i Piazza dell’Anfiteatro. Ten owalny plac powstał na ruinach rzymskiego amfiteatru, a dziś otaczają go kolorowe kamienice, kawiarnie i kilka świetnych restauracji. Warto też wejść na Torre Guinigi, wieżę z dębami rosnącymi na szczycie, skąd możesz podziwiać miasto z góry.
Siena i Piazza del Campo
Siena to perła średniowiecza i odwieczna rywalka Florencji. Sercem miasta jest Piazza del Campo, owalny plac w kształcie muszli, który opada łagodnie w stronę ratusza Palazzo Pubblico. Nad placem góruje wieża Torre del Mangia, z której rozciąga się widok na całe miasto i okoliczne wzgórza.
Dwa razy w roku, 2 lipca i 16 sierpnia, na Piazza del Campo odbywają się wyścigi konne Palio. Jeźdźcy na oklep reprezentują dzielnice miasta, a emocje sięgają zenitu. Koniecznie zajrzyj też do katedry Santa Maria Assunta, która zachwyca pasiastą fasadą i marmurową posadzką. Historyczne centrum Sieny znajduje się na Liście Światowego Dziedzictwa UNESCO od 1995 roku.
San Gimignano – średniowieczny Manhattan
San Gimignano widać z daleka dzięki kamiennym wieżom, które wyrastają ponad mury miasteczka. W średniowieczu bogate rody stawiały ich tu nawet 72, a do dziś zachowało się 14. Stąd przydomek „średniowieczny Manhattan”, który świetnie oddaje charakter tego miejsca.
Spacer zacznij od Piazza della Cisterna (tłum. Plac Cysterny) i Piazza del Duomo, gdzie wokół kolegiaty stoją średniowieczne pałace. Potem wejdź na najwyższą wieżę, Torre Grossa. Spróbuj też lodów w jednej z nagradzanych lodziarni i białego wina Vernaccia di San Gimignano. Miasteczko łatwo odwiedzisz w ramach jednodniowej wycieczki z Florencji do San Gimignano. Przyjedź rano albo zostań na zachód słońca, gdy wycieczki autokarowe już odjadą.
Volterra – miasto Etrusków
Volterra to jedno z najstarszych miast Toskanii, założone jeszcze w czasach etruskich. Leży na wysokim wzgórzu, z którego widać pofałdowane pola aż po horyzont. W mieście zobaczysz etruską bramę Porta all’Arco, pozostałości rzymskiego teatru i średniowieczny Palazzo dei Priori przy głównym placu.
Volterra słynie też z wyrobów z alabastru, więc zajrzyj do jednej z pracowni rzemieślniczych. To niewielkie miasto jest spokojniejsze niż pobliskie San Gimignano i świetnie się z nim łączy w ramach jednego dnia.
Montepulciano, Pienza i Montalcino – małe miasteczka południowej Toskanii
W południowej Toskanii czekają na Ciebie małe miasteczka, które wyglądają jak zatrzymane w czasie. Montepulciano wspina się po stromym grzbiecie wzgórza i słynie z wina Vino Nobile di Montepulciano DOCG. Główny plac Piazza Grande otaczają renesansowe pałace i katedra, a w podziemiach kamienic kryją się piwnice, w których możesz spróbować lokalnego wina.
Pienza to „idealne miasto renesansu”, przebudowane w XV wieku na zlecenie papieża Piusa II. Z murów miasteczka rozciąga się jeden z najpiękniejszych widoków na dolinę Val d’Orcia. Nie wyjeżdżaj bez kawałka sera pecorino di Pienza, którego zapach czuć tu na każdej ulicy.
Montalcino to z kolei stolica wina Brunello di Montalcino, które przed sprzedażą dojrzewa co najmniej pięć lat. Nad miasteczkiem góruje XIV-wieczna twierdza, a w jej murach działa enoteka z degustacjami win. Wszystkie trzy miejsca dzieli od siebie mniej niż godzina jazdy samochodem.
Arezzo, Cortona i Monteriggioni
Jeśli masz więcej czasu, wybierz się na wschód regionu. Arezzo zachwyca freskami Piera della Francesca w kościele San Francesco i pochyłym placem Piazza Grande. Pobliska Cortona zyskała sławę dzięki książce i filmowi „Pod słońcem Toskanii”, a z jej uliczek rozciąga się widok na dolinę Valdichiana i jezioro Trazymeńskie.
Na trasie między Florencją a Sieną zatrzymaj się w Monteriggioni. To maleńka warowna wioska otoczona kompletnym pierścieniem murów z czternastoma basztami. Spacer dookoła murów zajmie Ci kwadrans, ale widok z murów na winnice zostanie w pamięci na długo.
Val d’Orcia – najpiękniejsze widoki Toskanii
Val d’Orcia to dolina, która najlepiej oddaje obraz Toskanii z folderów i filmów. Falujące wzgórza, aleje cyprysów, samotne kamienne farmy i złote pola zbóż tworzą krajobraz jak z obrazu. Dolina Val d’Orcia znajduje się na Liście Światowego Dziedzictwa UNESCO od 2004 roku.
Najpiękniejsze punkty widokowe to kapliczka Cappella della Madonna di Vitaleta, cyprysowe wzgórze pod San Quirico d’Orcia oraz serpentyna cyprysów w Monticchiello. W pobliżu Pienzy znajduje się też tzw. droga Gladiatora, polna ścieżka z filmu Ridleya Scotta. Najlepsze światło złapiesz o wschodzie i zachodzie słońca, gdy mgła unosi się nad doliną Val d’Orcia.
Na zwiedzanie doliny przeznacz co najmniej jeden pełny dzień, a najlepiej dwa. Zatrzymaj się w jednym z agroturystycznych gospodarstw, bo po zmroku okolica robi się wyjątkowo spokojna. Po drodze zajrzyj do Bagno Vignoni, gdzie zamiast rynku jest basen z ciepłą wodą termalną.
Chianti – winnice i gaje oliwne
Chianti to region winiarski położony między Florencją a Sieną. Kręte drogi prowadzą tu wśród malowniczych wzgórz, przez winnice, gaje oliwne i lasy dębowe, a co kilka kilometrów trafiasz na kamienną wioskę albo średniowieczny zamek. Główne miejscowości to Greve in Chianti z trójkątnym rynkiem, Radda in Chianti, Castellina in Chianti i Panzano.
W winnicach spróbujesz wina Chianti Classico, rozpoznawalnego po czarnym kogucie na butelce. Degustacji zwykle towarzyszą oliwa z pierwszego tłoczenia, pecorino i wędliny. Jeśli nie chcesz prowadzić po degustacji, wybierz wycieczkę z Florencji do Chianti z transportem i przewodnikiem.
Chianti jest najpiękniejsze jesienią, w czasie winobrania i zbiorów oliwek. Wtedy w gospodarstwach odbywają się święta plonów, a winiarnie otwierają piwnice dla gości.
Gorące źródła Toskanii
Region leży na obszarze aktywnym geotermalnie, więc w całej Toskanii z ziemi tryskają gorące źródła. Najsłynniejsze są Terme di Saturnia w południowej części regionu. Woda o temperaturze około 37°C spływa tu kaskadami po wapiennych tarasach Cascate del Mulino, a kąpiel jest bezpłatna i możliwa przez cały rok.
Warto odwiedzić też Bagni San Filippo z białymi formacjami wapiennymi, nazywanymi Białym Wielorybem, oraz Bagno Vignoni w dolinie Val d’Orcia. Na dłuższy relaks wybierz jedno z uzdrowisk, np. Montecatini Terme, które należy do grupy wielkich uzdrowisk Europy wpisanych na listę UNESCO. Zabierz ze sobą klapki i stary strój kąpielowy, bo siarkowa woda ma charakterystyczny zapach.
Wybrzeże Toskanii i piaszczyste plaże
Mało kto kojarzy Toskanię z wakacjami nad morzem, a szkoda. Wybrzeże ma ponad 300 km długości i oferuje zarówno szerokie, piaszczyste plaże, jak i skaliste zatoczki. Na północy leżą kurorty Riwiery Wersylijskiej: Viareggio z secesyjną promenadą oraz elegancki Forte dei Marmi, w którym wypoczywają zamożni Włosi.
Na południu czeka dzika Maremma z parkiem przyrody, sosnowymi lasami i plażami bez tłumów. Z portu w Piombino dopłyniesz promem na Elbę, największą wyspę Parku Narodowego Archipelagu Toskańskiego. Park obejmuje siedem wysp, m.in. Giglio i Capraię, a jego wody są rajem dla nurków i miłośników pieszych wędrówek.
Z północnej części wybrzeża blisko jest też do sąsiedniej Ligurii i kolorowych wiosek Cinque Terre. Na jednodniowy wypad wybierz się z bazy we Florencji lub w La Spezii, najlepiej poza sezonem letnim.
Toskania w 7 dni – plan zwiedzania
Ile dni na Toskanię? Na weekend wystarczy sama Florencja z wypadem do Pizy albo Chianti. W 3-4 dni zobaczysz Florencję, Sienę i San Gimignano. Pełny tydzień pozwala połączyć najważniejsze miasta z dolinami, winnicami i małymi miasteczkami, a przy okazji poczuć atmosferę regionu. Oto sprawdzona trasa na 7 dni, którą łatwo pokonasz samochodem.
Dzień 1 – Piza i Lukka
Wyląduj w Pizie i zacznij od Placu Cudów z Krzywą Wieżą. Po południu przejedź do Lukki, oddalonej o pół godziny, i zakończ dzień spacerem po murach miejskich o zachodzie słońca.
Dzień 2 i 3 – Florencja
Dwa dni przeznacz na Florencję. Pierwszego dnia zobacz katedrę, Piazza della Signoria, Ponte Vecchio i Galerię Uffizi. Drugiego odwiedź Galerię Akademii, Palazzo Pitti z Ogrodami Boboli i wejdź na Piazzale Michelangelo na zachód słońca.
Dzień 4 – Chianti
Z Florencji ruszasz na południe malowniczą drogą SR222, nazywaną Chiantigiana. Zatrzymaj się w Greve in Chianti, Panzano i Castellina in Chianti, a po drodze odwiedź jedną lub dwie winnice. Nocleg zaplanuj w Chianti albo pod Sieną.
Dzień 5 – San Gimignano, Monteriggioni i Volterra
Rano odwiedź San Gimignano, zanim pojawią się tłumy. Po południu przejedź do Volterry, a w drodze powrotnej zatrzymaj się w warownym Monteriggioni.
Dzień 6 – Siena
Cały dzień poświęć Sienie. Zobacz Piazza del Campo, wejdź na Torre del Mangia i odwiedź katedrę. Wieczorem spróbuj lokalnej kuchni w jednej z trattorii w dzielnicach contrade.
Dzień 7 – Val d’Orcia
Ostatni dzień spędź w dolinie Val d’Orcia. Odwiedź Pienzę, Montalcino i Montepulciano, zrób zdjęcia cyprysów pod San Quirico d’Orcia i zakończ podróż kąpielą w Bagno Vignoni. Jeśli masz dodatkowy dzień, dojedź do Terme di Saturnia.
Kuchnia toskańska – co zjeść i jakie wino wybrać?
Kuchnia toskańska jest prosta, ale oparta na świetnych produktach: oliwie, chlebie bez soli, warzywach, fasoli i dziczyźnie. Jej symbolem jest bistecca alla fiorentina, gruby stek z bydła rasy Chianina pieczony na grillu i podawany krwisty. Spróbuj też ribollity, czyli gęstej zupy z warzyw, fasoli i czerstwego chleba.
Na przystawkę zamów crostini toscani, czyli grzanki z pastą z wątróbek drobiowych, a na drugie danie pici, gruby ręcznie wałkowany makaron z południa regionu. W Sienie nie odmawiaj sobie panforte, korzennego ciasta z bakaliami, a w Prato ciasteczek cantucci maczanych w słodkim winie Vin Santo.
Toskania to też jeden z najważniejszych regionów winiarskich świata. Obok Chianti Classico spróbuj Brunello di Montalcino, Vino Nobile di Montepulciano i białej Vernacci z San Gimignano. Na wybrzeżu, w okolicach Bolgheri, powstają słynne wina „Super Tuscan” z dodatkiem szczepów francuskich.
Kiedy jechać do Toskanii?
Najlepszy czas na wizytę w Toskanii to wiosna i jesień. Od kwietnia do czerwca wzgórza są zielone, kwitną maki, a temperatury wynoszą przyjemne 20-25°C. We wrześniu i październiku trwa winobranie, winnice przybierają złote barwy, a w miastach jest mniej turystów.
Latem Toskania przyciąga najwięcej gości, a upały we Florencji i Sienie często przekraczają 35°C. To dobry czas na plaże i wyspy, ale zwiedzanie miast zaplanuj na rano i wieczór. W lipcu i sierpniu zarezerwuj nocleg z dużym wyprzedzeniem, zwłaszcza w terminie Palio w Sienie.
Zobacz dostępne noclegi w Toskanii
Zimą w Toskanii jest chłodno i deszczowo, ale muzea są puste, a ceny noclegów spadają. To świetny moment na city break we Florencji i na kąpiel w gorących źródłach, które parują wtedy nad doliną.
Jak dostać się do Toskanii i poruszać po regionie?
Z Polski najwygodniej polecisz do Pizy, która ma połączenia tanich linii z kilku polskich miast. Inne opcje to lotnisko we Florencji oraz w Bolonii, skąd do Florencji dojedziesz szybkim pociągiem w niecałe 40 minut. Z lotniska w Pizie pociąg do centrum Florencji jedzie około godziny.
Florencję, Pizę, Lukkę i Sienę łączą główne trasy kolejowe i autobusowe, więc zwiedzanie miast bez auta jest proste. Połączenia i bilety sprawdzisz na Omio. Do małych miasteczek, winnic i doliny Val d’Orcia najlepiej wybrać się samochodem, bo komunikacja publiczna kursuje tam rzadko.
Podróż samochodem daje pełną swobodę: zatrzymasz się przy każdym punkcie widokowym i dotrzesz do agroturystyki na końcu szutrowej drogi. Wynajem samochodu najlepiej zarezerwuj z odbiorem na lotnisku. Uważaj na strefy ZTL (Zona a Traffico Limitato) w historycznych centrach miast, bo wjazd do nich bez zezwolenia kończy się mandatem przysłanym pocztą. Samochód zostaw na parkingu pod murami i do centrum wejdź pieszo.
Hotele w Toskanii
W Toskanii możesz spać w historycznym centrum miasta, w agroturystyce wśród winnic albo w wakacyjnych apartamentach nad morzem. Na trasie po najważniejszych miastach polecam trzy sprawdzone hotele w San Gimignano i Sienie, w różnych przedziałach cenowych.
💰 Leon Bianco
Hotel mieści się w średniowiecznym budynku przy Piazza della Cisterna, w samym sercu San Gimignano. Pokoje zachowały drewniane belki stropowe, a część z nich ma widok na plac albo na okoliczne wzgórza. Latem śniadanie podawane jest na zacisznym tarasie z panoramą doliny. To świetny wybór dla osób, które chcą nocować w średniowiecznym miasteczku bez wydawania fortuny.
🏨 Palazzo Ravizza
Rodzinny hotel w zabytkowym pałacu w historycznym centrum Sieny, który przyjmuje gości od 1922 roku. Do Piazza del Campo dojdziesz stąd w około 10 minut. Pokoje urządzono meblami z lat 20., a w niektórych zachowały się freski i terakotowe posadzki. Z prywatnego ogrodu roztacza się widok na toskańskie wzgórza, idealny na wieczorny kieliszek wina.
💎 Grand Hotel Continental Siena – Starhotels Collezione
Pięciogwiazdkowy hotel w XVII-wiecznym pałacu przy Banchi di Sopra, około 250 m od Piazza del Campo. Salony zdobią freski, a pokoje łączą zabytkowe meble i toskańską terakotę z nowoczesnym komfortem. Restauracja Sapordivino serwuje wykwintną kuchnię tradycyjną. To propozycja dla osób, które szukają luksusu i chcą poczuć się w Sienie jak arystokracja.
